Hücre biyolojisi / 2 dk okuma
Plazmoliz ve deplazmoliz: bitki hücresinde osmoz
Plazmoliz, bitki hücresi su kaybettiğinde protoplastın küçülüp hücre çeperinden ayrılmasıdır. Uygun koşullarda hücre yeniden su aldığında gerçekleşen toparlanmaya deplazmoliz denir. Bioxpera’da dış ortamı değiştirerek bu iki durumu karşılaştırabilirsiniz.
Sanal deneyi aç →
Su hangi yönde hareket eder?
Osmoz, suyun seçici geçirgen bir zar üzerinden net hareketidir. Okul düzeyinde, diğer koşullar eşitken suyun daha seyreltik ortamdan daha derişik ortama yönelmesiyle açıklanabilir. Daha genel açıklama su potansiyeli farkına dayanır; basınç ve çözünen maddeler birlikte önem taşır.
Hücrenin dışı hipertonik olduğunda su kaybı, protoplastın hacmini azaltır. Sert hücre çeperi aynı biçimde küçülmez; zarın çeperden uzaklaşması bu nedenle ayırt edici bir gözlemdir. Dış ortam hipotonik olduğunda su alımı ve çeperin sınırladığı turgor birlikte değerlendirilir.
İzotonik durumda net su hareketi sıfıra yakın olabilir. Bu, su moleküllerinin iki yönde hareket etmeyi bıraktığı anlamına gelmez. Bir görüntüde değişiklik görmemek ile moleküler hareketin durması farklı iddialardır.
Bioxpera ile karşılaştırma adımları
- Osmoz deneyini açın. Başlangıç durumunu ve dış ortam derişimini not edin; sonuç görmeden önce suyun yönüne ilişkin bir tahmin yazın.
- Derişim kontrolündeki 0, 2, 4 ve 6 seçeneklerini sırayla deneyin. Her karşılaştırmada aynı bakış açısını ve benzer gözlem süresini kullanın.
- Hücre çeperi, hücre zarı ve iç hacmi ayrı ayrı gözleyin. Bir yapıyı diğerinin adıyla tarif etmeden değişimin nerede olduğunu kaydedin.
- Su kaybı görülen durumdan daha seyreltik dış ortama dönün. Hücredeki toparlanmayı önceki durumla karşılaştırarak deplazmolizi yorumlayın.
- Tahmininiz ile gözleminiz uyuşmuyorsa gerekçenizi yeniden yazın. Yalnızca görünen bir durumu, modelin ölçmediği gerçek bir değerle karıştırmayın.
Değişkenleri ayırın
Bağımsız değişken dış ortam derişimidir. Bağımlı gözlem, modelde hücrenin görünümü ve su hareketinin yönüdür. Hücre modeli, görüntü açısı ve karşılaştırma süresi kontrol altında tutulmalıdır. Birden fazla koşulu birlikte değiştirirseniz farkın nedenini ayırmanız güçleşir.
Gözlemini kaydet
| Derişim seçimi | Su hareketi / görünüm | Tahmin ile karşılaştırma |
|---|---|---|
| 0 | … | … |
| 2 | … | … |
| 4 | … | … |
| 6 | … | … |
Sık yapılan yorum hatası
Plazmolizde hücre çeperinin küçüldüğünü söylemeyin. Deplazmolizi de her koşulda ve her hasarlı hücrede kesin gerçekleşen bir süreç olarak yorumlamayın.
Kendini kontrol et
Bir ortamda hücre görünümü değişmiyorsa, yalnız bu görüntüden suyun iki yönde hiç hareket etmediği sonucuna varabilir misiniz? Gerekçenizi yazın.
Bilimsel kaynak
Etkinlik adımları Bioxpera’nın mevcut kontrollerine göre hazırlanmıştır.